‎مَّن ذَا الَّذِي يُقْرِضُ اللَّهَ قَرْضًا حَسَنًا فَيُضَاعِفَهُ لَهُ أَضْعَافًا كَثِيرَةً ۚ وَاللَّهُ يَقْبِضُ وَيَبْسُطُ وَإِلَيْهِ تُرْجَعُونَ “Kush është ai që i jep All-llahut një hua të mirë, e Ai t’ia shumëfishojë shumëfish? Dhe All-llahu ngushton dhe zgjeron dhe tek Ai do të ktheheni.” (El-‘Ankebut, 29:62)

Jeta njerëzore, në thelbin e saj, është një lëkundje e përhershme ndërmjet dy poleve të pashmangshme: ndjenjës së plotësisë dhe asaj te mungesës, ditëve të motit mirë dhe të thatësirisë, zgjerimit dhe ngushtimit. Në këtë ekran të gjerë ekzistencial, ku ne shpesh ndjehemi si enë të vogla të lëkundura nga valët e një deti të pafund, vjen një ajet kur’anor si një kompas shpirtëror, duke na dhënë kuptimin më të thellë të luhatjeve tona. Ajeti “Vallahu jakbidu ve jebsut” – “Dhe All-llahu ngushton dhe zgjeron” – nuk është thjesht një deklaratë hyjnore; është një psikologji e tërë e shërimit dhe një filozofi revolucionare e jetës.

Nga këndvështrimi psikologjik, ky ajet është një ilaç i fuqishëm kundër sëmundjes më të përhapur të kohëve tona: ankthit ekzistencial. Njeriu modern, i rrethuar nga një kulture që e shënon suksesin me sasinë e pasurisë dhe sigurisë materiale, jeton në një frikë të përhershme nga ngushtimi – nga humbja e punës, nga rënia e të ardhurave, nga sfidat e papritura. Ky ankth na paralizon dhe na shtyn të garojmë pa pushim, duke e shndërruar jetën në një substance për t’u mbrojtur nga një fantazmë e tmerrshme. Por ajeti na bën të ndalemi dhe të marrim frymë. Na kujton se burimi i të gjithë pasurisë dhe furnizimit, si dhe i çdo mungese, nuk është puna jonë e palodhur, tregjet botërore apo fati, por është një force transcendentale. Të pranosh se “Ngushtimi dhe Zgjerimi” vijnë nga një burim i vetëm, i urtë dhe i mëshirshëm, do të thotë të çlirohesh nga gojja e ankthit. Është të kalosh nga roli i viktimës së rrethanave në rolin e një udhëtari të vetëdijshëm, i cili e di se çdo stinë është e përkohshme dhe ka një qëllim në një hartë më të madhe shpirtërore.

Dhe pikërisht këtu, psikologjia përplaset me filozofinë. Ajeti nuk na thotë të rrimë të ulur dhe të presim të na vijë furnizimi nga qielli. Përkundrazi, ai na fton në veprim me një metaforë të fuqishme: “Kush është ai që i jep All-llahut një hua të mirë?”. Kjo është një thirrje për të vepruar, per një veprim të një natyre krejtësisht tjetër. Në një botë ku filozofia ekonomike mbështetet në akumulim dhe konsum, Kurani propozon një etikë të dhurimit. Ai na kërkon të investojmë në të mirën, duke i “huazuar” Zotit, me besim se Ai do ta kthejë atë shumëfish – jo domosdoshmërisht në forma materiale, por në paqe, kënaqësi dhe kuptim shpirtëror që asnjë pasuri nuk mund të blejë. Ky veprim i dhurimit bëhet akt shërues. Shkenca sot e di se mirësia dhe bujaria çlirojnë hormonet e lumturisë. Besimi se ky veprim është një “hua” për një Shpërblim të pafund, e thellon dhe e shndërron këtë kënaqësi të përkohshme në një gëzim të qëndrueshëm shpirtëror.

Në thelb, “Vallahu jakbidu ve jebsut” na ofron një paradoks të shenjtë, një mister të thellë filozofik: liria e vërtetë gjendet në pranimin e plotë të varësisë sonë nga Krijuesi. Duke e pranuar se gjithçka – çdo frymë, çdo cent, çdo mundësi – vjen nga Ai dhe kthehet tek Ai, ne çlirohemi nga skllavëria më e rëndë: skllavëria ndaj pasurisë, nga frika e humbjes dhe nga iluzioni i kontrollit tonë absolut. Ky nuk është një pranim pasiv, por një dorëzim aktiv dhe i vetëdijshëm që na fuqizon. Na bën guximtar edhe kur ngushtohemi, sepse e dimë se Dora që ngushton është e njëjta Dore që do të zgjerojë, në mënyrën dhe kohën e saj të përsosur.

Prandaj, ky ajet i shkurtër është një univers i tërë i mençurisë. Ai na mëson si të jetojmë me vetveten (psikologjia) dhe si të kuptojmë botën rreth nesh (filozofia). Na thotë të mos i druhemi stinëve të jetës, sepse ato vijnë nga një Mjeshtër i Urtë. Na fton të bëhemi pjesëmarrës aktiv në këtë mjeshtëri, duke dhënë dhe duke shërbyer, duke e ditur se kthimi përfundimtar nuk është në bankë, por tek Ai – burimi i vetëm i çdo zgjerimi dhe perfshirjeje të vërtetë.