Ve Kuunuu Rabbanijune (Kuran)
E pyetën një të urtë: A shihet drita?
U përgjigj: Drita nuk shihet, por me dritë shihen gjërat.

Biseda në lidhje me miqtë e Zotit nuk është punë e kollajtë. Është e vërtetë se në lidhje me ta mund të rreshtojmë fjali të tëra të cilat i përftojmë nga bibliotekat plot histori e legjenda në lidhje me personalitete të tilla. Mirëpo, të tregosh në lidhje me personalitetin, karakterin, karizmin e ndonjërit prej tyre kërkon angazhimin intelektual të Niçes kur ai shkruante Mbinjeriun, apo Irfanin e Ibn Arabiut kur shkruante Perlat e Urtisë, apo ashkun e Mevlanës kur i recitonte dervishëve Divanin e Shemsit.
Sa herë mendoj për miqtë e Zotit më kujtohet fjala e Pejgamberit të Zotit, i cili thoshte se: “Shokët e mi janë si yjet, cilindo që ta ndiqni do ta gjeni udhëzimin.” Për të lexuar yjet ka dy “mënyra”: ose duhet të jesh astronom i mirë me sy të mprehtë shkencor, ose duhet të jesh i dashuruar me qiellin.
Miqtë e Zotit janë trashëgimtarët e këtij brezi të jashtëzakonshëm të cilët kanë qëndruar përreth pejgamberit dhe kanë ndriçuar botën. Njëjtë si ata, miqtë e Zotit janë yje të shtrira të çdo kohë dhe hapësirë të cilët udhëzojnë dhe orientojnë këdo që hedh shikimin drejt tyre, secili prej tyre është një mbinjeri, një ferd-un rabbanijjun, njeri i përzotshëm, i cili megjithëqë është njerëzor, personalitetin e tij e ka ngritur në përzotshmëri. Në karakteret e tyre është e realizuar porosia profetike: “Moralizojuni me moralin e Allahut” (tehal-laku bi ahlaki’l-lah).
Për këtë arsye, atij që nuk është i zhytur në detin e tyre i mbetet vetëm të magjepset me ta dhe shkëlqimin e dritës së tyre ta përcjellë përmes vexhdit personal që ka pasur takimi me ndonjërin prej tyre. E solla këtu fjalën vexhd për shkak se në rrënjën e saj gjendet edhe magjepsja edhe gjetja. Domethënë, prania me miqtë e Zotit, personin e hedh sa në detin e magjepsjes me personalitetin e tyre të lartë, aq sa të thuash se po e sheh pejgamberin e Zotit para teje, ndërsa nga ana tjetër njeriu e gjen pranë tyre vetveten dhe paqëtohet me të. Në këtë prizëm mund të themi se miqtë e Zotit janë personalitete metahistorike, të cilët megjithëse fizikisht i përkasin një momenti historik, shpirtërisht janë tej-kohorë.
Këtë do të mundohem t’ua paraqes me shembullin konkret të njërit prej miqve të Zotit me të cilin kam pasur mundësinë të takohem për një kohë të shkurtër/të gjatë, shejhun e Shujuhëve Omer Tuğrul Efendiun, i cili para disa ditësh kaloi në botën e Vërtetë. Këto rreshta nuk janë një nekrologji, për shkak se në traditën Islame ne nuk besojmë se miqtë e Zotit vdesin, bile për të thënë diçka të tillë është e ndaluar edhe prej verdiktit Kuranor, i cili thotë se: “mos thoni se kanë vdekur ata të cilët largohen nga kjo botë duke qenë në përpjekje në rrugën e Allahut, përkundrazi ata janë të gjallë…”
Për miqtë e Tij, Zoti thotë në Kuran se: “për ata nuk ka as brengë, as mërzi.” Pra, ata nuk i brengos e ardhmja dhe çka ajo fsheh, as e shkuara dhe çka mbetur në të, pasiqë janë të nënshtruar tërësisht vullnetit të Zotit. Unë besoj se shejh Tugrul Efendiu ishte në këtë pozitë. Këtë nuk e them për shkak se mendoj se jam i aftë të imagjinoj pozitën e tij shpirtërore, pasiqë diçka e tillë e tejkalon kapacitetin tim dhe pohimi i diçkaje të tillë nuk është në edukatën time. Por, këtë e them për shkak se një rreze e ngrohtë e kësaj përvoje më ngrohte sa herë isha në praninë e tij. Çdo herë që ishim në praninë e tij, dukej sikur koha ndalej, sikur bota nuk rrotullohej më dhe sikur vetëm ai moment ishte i vërtetë. E harroja botën, brengën që ajo shkakton, luftën e madhe ndërmjet të mirës dhe të keqes. Dukej sikur vetëm e mira Është. Me të vërtetë në atë çast mund ta përjetoje se ku e kishte fjalën shoku i pejgamberit a.s kur i thoshte: “o i dërguari i Allahut, kur jemi me ty mendojmë vetëm për gjëra të mira dhe vepra të mira, ndërsa kur largohemi në mendje na vijnë gjëra të këqija…”
E ndjeja se shejh Tugrul Efendiu ishte Ebu’l-Vakt dhe qëndrimi në prani të tij ishte proces drejt përsosurisë së vetes, drejt të qenit Ibnu’l-vakt. Ibnu’l-vakt (bir i kohës) është personi i cili tashmë nuk brengoset për të shkuarën dhe të ardhmen, pra mik i Zotit, ndërsa Ebu’l-Vakt është udhëzuesi, edukatori i cili tashmë është në këtë pozitë dhe të merr përdore edhe ty për të arritur aty.
Nuk mund të them se jam i biri i kohës sime, mirëpo mund të them se në praninë e këtij miku për mua koha, sikurse dhe vendi, nuk kishte më vlerë. Në praninë e tij unë isha si pika e rrezes së rrethit, e cila është afruar te qendra.
Për miqtë e Zotit thuhet se hijen e kanë të rëndë, ndërsa zemrën shumë të butë. Pikërisht këtë e gjeje të mishëruar në personalitetin karizmatik të shejh Tugrull Efendiut. Si duket dashuria ndaj Pejgamberit s.a.v që gufonte në zemrën e tij, e kishte bërë t’i ngjajë shumë të dashurit të vet. Në bisedë me të ishte aq i thjeshtë saqë ta impononte përuljen dhe modestinë aq sa nëse dikush i panjohur do të vinte në prani nuk do ta dallonte dot se kush është shejhu dhe kush nxënësi, ndërsa në adhurim ndaj Zotit i vihej re hija e rëndë, serioziteti me të cilin angazhohej në adhurim. Kjo ma kujton fjalën e shokëve të Pejgamberit a.s që thoshin se: “gjatë bisedës me ne, i dërguari i Zotit qeshte dhe bënte shaka, ndërsa kur ngrihej për t’u falur bëhej krejtësisht i huaj për ne.” Kjo për shkak të seriozitetit dhe përkushtimit të lartë ndaj urdhëresave hyjnore.
Kjo hije e rëndë që binte mbi shejhun e dashur gjatë adhurimeve, apo gjatë hallkave të zikrit, të bënte të mendosh se je në praninë e një sulltani të botës, në prani të të cilit të vjen turp të qëndrosh për shkak të brendisë së kalbur të vetvetes. Fjalët e tij ishin të pakta, po sikur zbulonin lakuriq të gjitha të vërtetat e struktura në brendi të zemrës. Një herë e pyetën një të urtë: “a shihet drita?” Ai u përgjigj: “drita nuk shihet, por me dritën shihet.” Shejhu ynë i dashur është pikërisht si kjo dritë, e cila na mundësonte të shihnim veten tonë, ta njohim atë me rrënjë e dhëmballë.
Njeriu shpesh e urren atë që ia thotë të vërtetën në sy. Por kjo e vërtetë e vetes që zbulohej në prani të mikut, në fakt, më shtynte që ta dashuroj atë akoma edhe më shumë. Arsyen nuk arrij ta shpjegoj, por mendoj se shkak i kësaj është ngrohtësia me të cilën trokiste drita e tij në brendinë time, ashtu si ngrohtësia e gjakut që nis ta ngrohë trupin, i cili është mpirë nga i ftohti i acartë.
Shejh Omer Tugrull Efendiu është modeli tipik sesi në periudhën bashkëkohore, në të cilën njeriu është objekt më tepër sesa subjekt, mall tregu më tepër sesa individ, Njeriu/Njerëzorja është ideal i arritshëm. Me jetën e tij ai tregoi se me gjithë shtrëngimin që bota e kaplon njeriun, ky i fundit mund të jetë rabbanijj, i përzotshëm, që ta vendosë Zotin në qendër të jetës së tij dhe ashtu dëshirat e ulëta të përbotshme do t’i vijnë nën këmbët e tij.
Në një kohë në të cilën për Njeriun bisedohet si një rast i dështuar për ta ndërtuar paqen botërore, shejh Tugrull Efendiu, me kultivimin e diturisë dhe individëve të virtytshëm gjatë gjithë jetës, na fton edhe njëherë ta ridimensionojmë qasjen për botën, duke e vendosur Zotin në qendër dhe njeriun si krijesën e Tij modeste dhe të pajtuar me Të. Sepse “shpresën e humbasin vetëm të zhyturit në errësirë.”